Έλενα Μπολονάση στο metrosport.gr: «Οι γυναικοκτόνοι έχουν το προφίλ του "καλού οικογενειάρχη''»
Κάθε μέρα συνολικά 137 γυναίκες πέφτουν νεκρές από τα χέρια συντρόφου, συζύγου ή μέλους της οικογένειάς τους. Κάθε δέκα λεπτά μία γυναίκα δολοφονείται βάναυσα, απλώς και μόνο επειδή είναι γυναίκα.
Όλες θύματα της ακραιφνούς πατριαρχίας, της παθολογικής ζήλιας, της κτητικότητας, των στερεοτύπων και της κακώς νοούμενης υποτέλειας στην ανδρική εξουσία. Θύματα των οποίων το νήμα της ζωής κόπηκε πρόωρα, βίαια και άδικα.
Το Metrosport.gr έχει ανοίξει τον φάκελο των «Γυναικοκτονιών στην Ελλάδα» και παρουσιάζει γνωστές και άγνωστες πτυχές υποθέσεων που απασχόλησαν την κοινή γνώμη, στατιστικά στοιχεία και γνώμες ειδικών, ρίχνοντας φως στο φαινόμενο της έμφυλης βίας, που οδηγεί στον θάνατο περισσότερες από 50.000 γυναίκες τον χρόνο.
Λίγες ημέρες μετά την έκτη γυναικοκτονία μέσα στο 2026, με θύμα μία 39χρονη στην Καλαμάτα, η δικηγόρος, εγκληματολόγος και συγγραφέας, Έλενα Μπολονάση, μιλά στο metrosport.gr, στο τρίτο άρθρο της σειράς «Γυναικοκτονίες στην Ελλάδα», καθιστώντας σαφές ότι δεν υπάρχει ένα ενιαίο προφίλ δράστη, αν και συχνά οι γυναικοκτόνοι παρουσιάζονται στην κοινωνία ως «υπεράνω πάσης υποψίας» ή «καλοί οικογενειάρχες», την ώρα που η βίαιη συμπεριφορά εκδηλώνεται ιδιωτικά προς τα θύματα.
Τα προειδοποιητικά σημάδια δεν είναι πάντα εύκολο να αναγνωριστούν
«Είναι πραγματικά θλιβερό το γεγονός ότι η έμφυλη βία συνεχίζει να κοστίζει ανθρώπινες ζωές. Οι γυναικοκτονίες είναι αποτέλεσμα κλιμάκωσης ενδοσυντροφικής βίας που μπορεί να είναι λεκτική, σωματική και ψυχολογική. Τα προειδοποιητικά σημάδια εμφανίζονται συχνά από τα πρώτα στάδια της σχέσης, αν και δεν είναι πάντα εύκολο να αναγνωριστούν ή να αξιολογηθούν ως επικίνδυνα από το ίδιο το θύμα», εξηγεί η κα. Μπολονάση.
Όπως υπογραμμίζει, ένα από τα πιο κοινά χαρακτηριστικά στο modus operandi των γυναικοκτόνων είναι η παθολογική ζήλεια και η κτητικότητα, καθώς αντιλαμβάνονται τις συντρόφους τους ως ιδιοκτησία τους, επιδιδόμενοι, επίσης, σε ελεγκτική συμπεριφορά, με απομόνωση των θυμάτων από τον περίγυρό τους, από φίλους και οικογένεια.
«Η απόφαση του θύματος να εγκαταλείψει τον δράστη αποτελεί συχνά σημείο έντονης κλιμάκωσης του κινδύνου. Η περίοδος του χωρισμού ή αμέσως μετά από αυτόν αποτελεί μία από τις πιο επικίνδυνες φάσεις για το θύμα, καθώς ο δράστης βιώνει την απώλεια ελέγχου ως απειλή απέναντι στην ταυτότητα και στην κυριαρχία του», προσθέτει η κα. Μπολονάση.
Μία ρητή αναφορά θα αναδείκνυε την ιδιαίτερη κοινωνική διάσταση του εγκλήματος...
Κληθείσα να σχολιάσει, εάν τα ολοένα αυξανόμενα περιστατικά έμφυλων δολοφονιών θα μπορούσαν να ανασχεθούν από μία νέα ποινική κατηγορία η δικηγόρος και εγκληματολόγος αναφέρει ότι από νομικής σκοπιάς «η ανθρωποκτονία με πρόθεση τιμωρείται ήδη με τη βαρύτερη ποινή, δηλαδή με ισόβια κάθειρξη», εξηγώντας ότι η «ρητή ποινική αποτύπωση του όρου –είτε ως ιδιώνυμο αδίκημα είτε ως ειδική επιβαρυντική περίσταση– δεν θα προσέφερε μεγαλύτερη αυστηρότητα, αλλά θα εξασφάλιζε νομική ορατότητα».
Μάλιστα, η ίδια επισημαίνει ότι μία ρητή αναφορά στον Ποινικό Κώδικα περί έμφυλου κινήτρου θα βοηθούσε στην ορθότερη καταγραφή των εγκλημάτων, αναδεικνύοντας την ιδιαίτερη κοινωνική διάσταση του εγκλήματος. Ωστόσο, διευκρινίζει ότι εγκληματολογικά «επιβεβαιώνεται ότι αυτό που αποτρέπει το έγκλημα δεν είναι η αυστηρότητα της ποινής, αλλά η βεβαιότητα της σύλληψης και της τιμωρίας, σε συνδυασμό με την έγκαιρη αστυνομική παρέμβαση».
Εστιάζοντας στο ισχύον νομικό πλαίσιο, η κα. Μπολονάση υπογραμμίζει ότι η Ελλάδα διαθέτει σημαντικό θεσμικό «οπλοστάσιο» προστασίας, τόσο μέσω του νόμου για την ενδοοικογενειακή βία, όσο και μέσω της κύρωσης της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης, εκτιμώντας ότι η συζήτηση παραμένει ανοιχτή ως προς το εάν το ισχύον ποινικό πλαίσιο αναδεικνύει επαρκώς το έμφυλο κίνητρο ορισμένων εγκλημάτων.
«Πέρα από τη νομοθεσία, κρίσιμο ζήτημα είναι η ορθή αναγνώριση, καταγραφή και διερεύνηση των περιστατικών από τις διωκτικές και δικαστικές αρχές, ώστε να αποτυπώνεται με ακρίβεια η πραγματική τους διάσταση», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Προσπαθώντας να χαρτογραφήσουμε τυχόν εγκληματολογικές θεωρίες που θα εξηγούσαν καλύτερα τη «διαδρομή» των γυναικοκτονιών και τη μεταστροφή ενός ανθρώπου σε δολοφόνο, η κα. Μπολονάση διαβλέπει ότι ο συνδυασμός εγκληματολογικών και φεμινιστικών προσεγγίσεων «φωτίζει» σε μεγάλο βαθμό την εκτίναξη του φαινομένου, με τις φεμινιστικές θεωρίες να αναδεικνύουν τον ρόλο:
- των έμφυλων στερεοτύπων
- των ασύμμετρων σχέσεων εξουσίας
- των πατριαρχικών αντιλήψεων περί υποταγής μίας γυναίκας στον έλεγχο του άνδρα
Σπάνια η γυναικοκτονία αποτελεί στιγμιαία έκρηξη...
Παράλληλα, η ίδια επισημαίνει ότι ιδιαίτερα χρήσιμο για την κατανόηση του φαινομένου είναι το μοντέλο των οκτώ σταδίων της Jane Monckton Smith, το οποίο επεξηγεί επακριβώς τη σταδιακή πορεία προς το έγκλημα με έμφυλο πρόσημο:
«Περιγράφει πώς μια σχέση ξεκινά φαινομενικά φυσιολογικά, πώς περνά στην κτητικότητα, στον καταναγκαστικό έλεγχο, στις απειλές, στην κλιμάκωση της σωματικής ή ψυχολογικής βίας και, τελικά, στην ανθρωποκτονία. Το μοντέλο αυτό έχει συμβάλει σημαντικά στην έγκαιρη αποκωδικοποίηση της συμπεριφοράς του δράστη.
Αυτό που αναγνωρίζουμε από την εγκληματολογική έρευνα είναι πως η γυναικοκτονία σπάνια αποτελεί μια στιγμιαία έκρηξη ή μια πράξη "πάνω στον θυμό", όπως συχνά παρουσιάζεται. Στη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων, είναι το προαναγγελθέν τελικό στάδιο μιας μακράς πορείας που έχει αφήσει πίσω της πολλά και σαφή προειδοποιητικά σημάδια».
Η πρόληψη δεν μπορεί να βασιστεί μόνο στην ποινική καταστολή...
Μέσα από την εμπειρία της, η κα. Μπολονάση συμπεραίνει ότι τόσο η εγκληματολογική όσο και η δικαστική ψυχολογία θα μπορούσαν να συμβάλουν στην κατανόηση και την πρόληψη του φαινομένου των γυναικοκτονιών, δίνοντας έμφαση στην έγκαιρη αναγνώριση των κινδύνων.
«Μέσα από ειδικά εργαλεία αξιολόγησης, βοηθά τις κοινωνικές υπηρεσίες και τις αστυνομικές αρχές να εντοπίζουν περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας που ενδέχεται να κλιμακωθούν. Παράλληλα, η μελέτη της συμπεριφοράς και των χαρακτηριστικών των δραστών βοηθά να κατανοηθεί καλύτερα τι οδηγεί ορισμένους ανθρώπους σε ακραίες μορφές βίας. Επιπλέον, συμβάλλει στη δημιουργία προγραμμάτων παρέμβασης τόσο για την προστασία των θυμάτων όσο και για τη διαχείριση βίαιων συμπεριφορών στους δράστες, με στόχο να αποτρέπονται τραγικές εξελίξεις», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Ωστόσο, η ίδια αναγνώρισε ότι η πρόληψη των γυναικοκτονιών δεν μπορεί να βασιστεί μόνο στην ποινική καταστολή, καθιστώντας σαφές ότι «η πραγματική μάχη κερδίζεται στην εκπαίδευση, στην έγκαιρη αναγνώριση των προειδοποιητικών ενδείξεων και στην ουσιαστική προστασία του θύματος από την πρώτη στιγμή που ζητά βοήθεια».
